توضیحات
Print (HBV) B ویروس هپاتیت

کبد عضوی است که در بسیاری از فعالیتهای حیاتی بدن ، مانند مقابله با عفونت ها ، متوقف کردن خونریزی ، پاک کردن خون از سموم و داروها ، و ذخیره انرژی در بدن نقش دارد.هپاتیت به معنای التهاب کبد است که فعالیتهای آن را مختل می سازد این بیماری به علتهای مختلفی ایجاد می شود . یکی از این علتها آلودگی به ویروس هپاتیت“بی” است. ویروس هپاتیت“بی” عامل بروز بیماری هپاتیت “بی” در انسان است. این ویروس در کبد انسان جایگزین شده و تکثیر می نماید. مواد تولید شده توسط این ویروسها به گردش خون می ریزند. بخش فعال ویروس درقسمت مرکزی آن قرار دارد . آنتی ژن استرالیایی یا همان آنتی ژن سطحی ویروس هپاتیت “بی” (HBs Ag) در سطح ویروس قرار گرفته است . هر کس که این ذرات سطحی کوچک  (HBs Ag) در خون او وجود داشته باشد ، فرد آلوده تلقی می شود . انجام آزمایشات خونی حساس ، تکثیر ویروس در بدن را مشخص می نماید. حساسترین آزمایش خون در بیماران که بر تکثیر ویروس در بدن دلالت می کند ، آزمایش پی- سی- آر (  HBV DNA یا PCR  ) است . امروزه امکان اندازه گیری کمی ویروس در خون نیز فراهم شده است و با استفاده از این آزمونها که با دستگاه  Amplicor  انجام می شود می توان در مورد شیوه درمان و پیگیری تصمیم گیری کرد.

 

هپاتیت “بی”

بر اساس آخرین گزارشات سازمان بهداشت جهانی (WHO) حدود 400 میلیون نفر در سراسر جهان حامل ویروس هپاتیت"بی"هستند و این بیماری پس از بیماری سل و مالاریا شایعترین بیماری عفونی و مسری است سالانه حدود 50 میلیون نفر به تعداد افراد آلوده به این ویروس در دنیا افزوده می شود . بیشتر مبتلایان در کشورهای چین و تایوان هستند . شیوع این بیماری در برخی نواحی آسیا و آفریقا بسیار بالاست و تعداد آنها حتی به 20 درصد جمعیت این مناطق نیز می رسد .

شیوع ناقلین هپاتیت“بی”در جامعه ایرانی حدود 3 درصد افراد جامعه یا قریب به دو میلیون نفر است . این آمار در شهرها و مناطق مختلف کشور متفاوت است .از سال 1372 کلیه نوزادان در کشور تحت واکسیناسیون ضد هپاتیت “بی” قرار گرفته اند و به همین دلیل از میزان بروز موارد جدید کاسته شده است . گاهی به علت کشف موارد مثبت هپاتیت “بی” این فکر تداعی می شود که هپاتیت“بی” زیاد شده است . ولی این تصور غلط است و در حال حاضر شیوع بیماری در جامعه کاهش یافته و فقط موارد تشخیص افزایش یافته است . مطالعات دکتر علویان و همکاران نشان داده که تشخیص بیماری هپاتیت “بی” در 10 سال گذشته در کشور آسانتر شده و بیماری در مراحل اولیه و ابتدائی شناسایی می شود.

 

علائم و نشانه ها

بیماری هپاتیت می تواند بدون علامت باشد و یا علایمی بسیار شدید همراه با گرفتاری شدید کبدی ایجاد کند . معمولا پس از ورود ویروس به درون بدن و پس از یک دوره نهفتگی،علایمی شبیه سرماخوردگی مثل ضعف ،خستگی ، احساس کسالت ، بی اشتهایی ، تب ، درد عضلانی ، التهاب مفاصل و بثورات پوستی ممکن است ایجاد شود . پس از مدتی مرحله دوم علایم به صورت بروز زردی و بهبود علایم مقدماتی به همراه تیره رنگ شدن ادرار یا کمرنگ شدن مدفوع بروز می نماید بعد از این مرحله بیمار وارد مرحله نقاهت می شود . معمولا کودکان علائم خفیف تری را بروز می دهند و بیشتربدون علامت هستند. بسیاری از مبتلایان به این بیماری علائمی دال بر بروز زردی نمی دهند ، علت این امر ابتلا در دوران نوزادی و کودکی است که اغلب بدون علامت است .

 

تشخیص هپاتیت  “بی”

در اغلب موارد آلودگی به ویروس هپاتیت “بی” به دنبال اهدای خون رخ می دهد و این افراد معمولاً هیچگونه علامتی نداشته و از آلوده بودن خود تعجب می کنند . همانطور که گفته شد یکی از روشهای تشخیصی این بیماری ، اندازه گیری آنتی ژن سطحی این ویروس یعنی  (HBs Ag) است . اندازه گیری آنزیمهای کبدی (به ویژه آنزیمهای ALT  و AST )می تواند نشانه ای مفید جهت تعیین وجود بیماری در کبد باشد . در صورت افرایش سطح خونی آنزیمهای کبدی یا وجود اختلال در سونوگرافی کبد ،انجام آزمایش پی – سی – آر ضروری است .

بدنبال کشف یک مورد  (HBs Ag) مثبت در خانواده ،انجام این آزمایش در خواهر ، برادر،همسرو فرزندان ضروری است.

انجام آزمایش خون قبل ازتلقیح واکسن ضد هپاتیت "بی" توصیه می شود .ممکن است این تصوروجود داشته باشد که چرا برای خواهر و برادر و پدر و مادر انجام آزمایش ضروری است ؟ و ممکن است درحال حاضر آنها زندگی جداگانه ای داشته و مرتبط با بیمار نباشند؟ پاسخ این است که ممکن است که در دوران کودکی و به صورت مشترک ابتلا صورت گرفته باشد و بهتر است همه افراد برای یکبار در طول عمر خود آزمایش هپاتیت “بی” بدهند .

انجام بیوپسی کبد در مبتلایان به هپاتیت حاد و ناقلین هپاتیت توصیه نمی شود . چنانچه پزشک با بررسی آزمایشات کبدی و معاینه ، به درگیری کبدی مشکوک شود ، اقدام به بیوپسی کبد می نماید.برای انجام بیوپسی کبد با پزشک معالج خود مشورت کنید .

 

راه های انتقال

ویروس هپاتیت “بی” از راههای زیر منتقل می شود:

1- انتقال ازراه خون و فرآورده های خونی :

سابقه تزریق خون آلوده به ویروس ( خوشبختانه خونهای موجود درکشور از نظر ابتلا به هپاتیت “بی” مشکلی ندارد )، استفاده از سرنگ مشترک جهت تزریق، خالکوبی و تاتو کردن یا سوراخ کردن گوش با وسایل آلوده ، استفاده از مسواک یا تیغ ریش تراشی که می تواند آلوده به خون باشند و فرورفتن اتفاقی سوزن آلوده به ویروس در بدن .

2- انتقال از طریق مادر آلوده به نوزاد:

این راه مهمترین راه انتقال بیماری هپاتیت “بی” درایران است .چه بسیارمواردی است که ما با خانواده ای روبرو می شویم که چند نفر از فرزندان دچار هپاتیت “بی” می باشند و علت آن را باید در تماس های دوران کودکی جستجو کرد.

3- انتقال از راه جنسی :

ویروس هپاتیت در ترشحات بدن از قبیل بزاق ،مایع منی و ترشحات مهبل وجود دارد. عدم رعایت اصول صحیح فعالیت جنسی و یا بی بندوباری جنسی می تواند موجب انتقال هپاتیت شود.

4- انتقال از طریق نیش برخی حشرات :

نادر است ولی امکان انتقال وجود دارد.

5- انتقال از طریق اقدامات دندانپزشکی :

انجام اقدامات دندانپزشکی در مراکزی که از وسایل غیر بهداشتی و با روشهای غیر صحیح وسایل خود را ضد عفونی می نمایند ،می تواند موجب انتقال بیماری شود.

6- انتقال در بین اعضای خانواده :

ویروس هپاتیت در اثر برخوردهای ساده روزانه مانند صحبت کردن ،دست دادن ، بوسیدن ،در آغوش گرفتن و یا در مکانهایی مانند استخرها منتقل نمی شود.

ویروس هپاتیت “بی” درخارج از بدن انسان در برابر حرارت ،رطوبت و عوامل شیمیایی بسیار مقاوم است . این ویروس در حرارت 20- درجه تا 15 سال و در حرارت اتاق تا 6 ماه و در یک لیوان خشک تا 4 هفته زنده می ماند ولی پس ازجوشاندن در 100 درجه سانتیگراد به مدت 5 دقیقه از بین می رود. این ویروس با مواد ضد عفونی کننده نظیر گلوتارآلدئید،کلروفرموفرمالین(1 در4000)از بین می رود.

 

هپاتیت و انتقال داخل خانواده

اگر در خانواده یک فرد ناقل هپاتیت وجود داشته باشد ،امکان انتقال بیماری به سایر افراد خانواده وجود دارد و نحوه انتقال از طریق ورود خون فرد ناقل هپاتیت به مخاط و یا خون فرد سالم است.مثلا با عطسه کردن ، ذرات دهان فرد آلوده به چشمان افراد سالم می تواند سبب انتقال بیماری شود وبه همین دلیل هنگام عطسه کردن باید مقابل دهان با دستمال پوشانده شود.

 

ازدواج و هپاتیت “بی”

سوال مهمی است : آیا فرد مبتلا به هپاتیت بی می تواند ازدواج کند ؟ و آیا هنگام خواستگاری باید به طرف مقابل ، حقیقت را بیان کند ؟ اصولاً معاشرت برای افراد مبتلا به هپاتیت "بی" منعی ندارد. ازدواج برای دختران و پسران مبتلا به هپاتیت “بی” منعی ندارد و طرف مقابل باید آزمایش داده و پس از آن تحت واکسن هپاتیت “بی” قرار گیرد.

 

ضد عفونی کردن لباسها و وسایل آلوده

برای ضد عفونی کردن وسایل و لباسها، می توان پس از تمیز کردن لکه های خون و یا سایر مواد،لباسها را در آب جوشانده و یا به مدت نیم ساعت آنها را در محلول آب ژاول نیم درصد (ده قسمت آب، یک قسمت آب ژاول) یا ماده ضد عفونی کننده لباسها قرار داد.

 

ناقل هپاتیت

ویروس هپاتیت می تواند برای سالها به صورت نهفته در بدن باقی بماند و فرد در واقع به عنوان "ناقل هپاتیت" شناخته شود. بیماری هپاتیت به کسانی گفته می شود که ویروس هپاتیت در خونشان بیش از 6 ماه وجود داشته باشد، حال عمومی خوبی داشته و در بررسی آزمایشگاهی اختلال در کار کبد آنان مشاهده نشود. در چنین شرایطی ویروس به صورت مسالمت آمیز در داخل بدن وجود داردولی به کبد آسیبی نمی رساند . درایران 3 ناقلین هپاتیت “بی” 3 درصد جمعیت را تشکیل می دهند.

 

علایم و نشانه ها در ناقلین

در اغلب موارد عفونت از مادران آلوده به نوزادان منتقل می شود و تا سالها علامتی دیده نمیشود . در برخی موارد نیز به دنبال هپاتیت حاد ویروسی ،فرد ناقل بیماری می شود . در این افراد به دنبال علائم هپاتیت از جمله بی اشتهایی ، ضعف ، بی حالی، پررنگی ادرارو زردی، سیستم ایمنی بدن نمی تواند (HBs Ag)را منفی نماید و بعد از شش ماه با وجود بهبودی ظاهری ،فرد آلوده باقی می ماند. گاهی اوقات برخی از ناقلین هپاتیت از ترش کردن ،سوزش سردل و احساس سنگینی در سمت راست شکم و بی اشتهایی شاکی هستند. این علائم ارتباطی به بیماری هپاتیت ندارد . ویروس هپاتیت درخون و همه ترشحات بدن (بزاق، عرق) افراد ناقل وجود دارد.

تاکنون درمانی برای ناقلین هپاتیت “بی” ارائه نشده است و از آنجایی که عملکرد کبد آنان خوب است ، نیازی به درمان نیز ندارند . به اعتقاد مولف ، مصرف بیشتر سبزیجات و میوه جات تازه ، مصرف بیشتر محصولات دریائی (ماهی و..) وپرهیزاز مصرف چربی و اغذیه آماده و مصرف بیشتر ویتامین B1می تواند در جلوگیری از فعال شدن بیماری و حتی منفی شدنHBs Agموثر باشد.

باید توجه داشت که هپاتیت “بی” حاد در 90 تا 95 درصد موارد به طور خود بخودی بهبود یافته و ویروس آن نیز به صورت کامل از بدن دفع می شود . در 5 تا 10 درصد موارد ویروس در بدن باقی می ماند و حالت ناقل هپاتیت پیش می آید .

 

ناقلین هپاتیت باید به موارد زیر توجه نمایند :

  • برای بررسی وضعیت کار کبد خود جهت معاینات و انجام آزمایشات خونی هر شش ماه یک بار به پزشک مراجعه نمایند.
  • کلیه اعضای خانواده (همسر، فرزندان و کسانی که در یک مکان با این افراد زندگی می کنند)باید بر علیه هپاتیت “بی” واکسینه شوند.
  • در صورت مراجعه به دندانپزشک ،آزمایشگاه ، پزشک و اصولاً هر جای دیگری که خطرانتقال ویروس به دیگران وجود دارد ، حتماً او را از وجود ویروس هپاتیت در بدن خود آگاه نمایند.
  • از مصرف مشروبات الکلی جداً پرهیز نمایند.
  • افراد چاق باید تلاش کنند تا اضافه وزن خود را کاهش دهند.
  • از وسایل و لوازم شخصی مثل سرنگ ،تیغ ، مسواک ،ریش تراش،حوله و .... هرگز به صورت مشترک استفاده نکنند.

 

چند تذکر:

ناقلین هپاتیت “بی” می توانند ازدواج کنند ولی همسر آنان باید بر علیه این بیماری واکسینه شده و از تاثیر مثبت واکسن مطمئن شد. خطر انتقال عفونت در زندگی زناشویی سالم بسیار کم است .

  • بررسی همه زنان باردار از نظر هپاتیت “بی” ضروری است تا در صورت کشف عفونت از انتقال بیماری به نوزاد پیشگیری شود.
  • بهتر است خانم های مبتلا به هپاتیت اگر به تعداد کافی فرزند دارند از حاملگی مجددخودداری نمایند.
  • ناقلین هپاتیت می توانند مثل بقیه مردم زندگی کنند.

 

سرانجام ناقلین هپاتیت “بی”

در اغلب موارد سازگاری طولانی مدتی بین ویروس هپاتیت و سیستم دفاعی میزبان بوجود می آید که ممکن است تا سالها وجود داشته باشد و بیمارمشکل کبدی پیدا نکند . گاهی ویروس تا آخر عمر به صورت نهفته باقی می ماند . از هر 100 نفری که به این حالت مبتلاهستند سالیانه یک نفر(در ایران) ویروس را از بدن خود پاک کرده و آزمایش HBs Agوی منفی می شود ولی ممکن است 2تا 3 نفر از این افراد در عرض چند سال دچار عود بیماری شد و به اصطلاح فعالیت ویروس در بدن آنها مجدداً از سر گرفته شود. در مورد ادامه پی گیری این موارد با پزشک خود مشورت کنید.

 

هپاتیت مزمن و سیروز در ناقلین هپاتیت

در تعدادی از افرادی که ویروس نهفته می شود ممکن است ویروس فعال شده و سبب التهاب کبد گردد. در این جریان آنزیمهای کبدی )ALT،AST) در خون افزایش یافته و علائم و شواهد بالینی و آزمایشگاهی دال بروجود التهاب درکبد ظهورمی یابند. درایران ازمیان دومیلیون نفرناقل هپاتیت "بی" حدود 10درصد ، یعنی 200 هزار نفر دچار مشکل کبدی شده و ویروس هپاتیت " بی" در کبد آنها تکثیر پیدا می کند و موجب التهاب می شود. این افراد نیاز به تشخیص شدت التهاب در کبد و فعالیت ویروس در خون و احیاناً درمان دارند.

سیروز یا تنبلی کبد یک بیماری پیشرونده کبدی است که با التهاب و تشکیل بافت جوشگاه در کبد مشخص می شود . عده کمی از ناقلین هپاتیت به این مرحله از بیماری مبتلا می شوند در صورت پیگیری ، تشخیص به موقع و درمان مناسب از بروز بیماری سیروز جلوگیری می شود.

امکان تبدیل حالت ناقل هپاتیت به هپاتیت مزمن در طی سالها وجود دارد و به همین دلیل پیگیری صحیح ناقلین هپاتیت ضروری است . برای تشخیص هپاتیت مزمن از آزمایشات کبدی (ALT) و شمارش ویروس (HBV viral Load ) و در برخی موارد نمونه برداری کبد استفاده می شود.

 

درمان هپاتیت“بی”

هپاتیت مزمن نیاز به درمان دارد و در صورت درمان داروئی می توان آنها را تبدیل به حالت غیر فعال کرد . در صورت عدم درمان ،امکان پیشرفت به سمت سیروز (تنبلی کبدی) وجود دارد و در برخی شرایط که سیروز پیشرفت میکند ، پیوند کبد مداخله ای دیگر خواهد بود.

از داروهای موجود در بازار که مورد تایید در درمان هپاتیت "بی" قرار گرفته اند می توان از ترکیبات تزریقی مثل انترفرون (معمولی و پگ ) و خوراکی مثل لامیوودین، آدفوویر وانتا کاویر نام برد. برای تصمیم در مورد درمان باید به وضعیت بیمار و شرایط تحمل دارو توجه کرد. مدت درمان نیز از 6 ماه تا یک سال با مصرف انترفرون و در داروهای خوراکی 3 تا 5 سال می باشد. طول مدت مصرف دارو باید توسط پزشک مشخص گردد.

آلفا اینترفرون: این دارو به صورت تزریق داده می شود و بیشتر افراد برای 6 تا 12 ماه درمان می شوند. داروی موجود در بازار به صورت 5 میلیون روزانه یا یک روز در میان استفاده می شود.

اخیراً دارویی به نام پگ اینترفرون با اثر بخشی بیشتر به بازار آماده است که هفتگی مورد استفاده قرار میگیرد. مصرف این ترکیبات با عوارض همراه است که با مشورت باپزشک قابل تحمل می باشند.

دارویی به نام لامیوودین: روزی یک بار این دارو را می خورید و درمان معمولا به مدت 3 تا 5 سال ادامه دارد . امکان ادامه دارو برای سال ها وجود دارد.

آدفوویر دیپی وو کسیل:روزی یکبار این دارو را می خورید و درمان معمولا به مدت 3 تا 5 سال ادامه دارد.

جراحی:در طول  زمان  ممکن است  هپاتیت  "بی" باعث توقف عمل  کبد شود. اگراین اتفاق بیفتد ممکن است نیازبه کبد جدیدی داشته باشید ، به این جراحی پیوند کبد گفته میشود. این روش شامل خارج کردن  کبد قدیمی و آسیب دیده و جایگزینی یک کبد نو  و سالم از یک دهنده عضواست.

 

واکسیناسیون

بهترین راه  مقابله  با ابتلا به  بیماری  هپاتیت  "بی"  تزریق  واکسن  آن  است  به همین  دلیل واکسیناسیون  آن در کلیه نوزادان  و افراد  در معرض خطر انجام میشود . متاسفانه هنوز برای هپاتیت "سی" واکسنی ارائه نشده است.  واکسن  هپاتیت  "بی"  معمولاً درسه نوبت و به فواصل یک ماه و 6 ماه پس ازتزریق   می باشد .  تزریق واکسن باید عضلانی و حتماً در عضله  بازو صورت گیرد . تزریق  واکسن هپاتیت  " بی " در عضله باسن سبب کاهش تاثیر آن می شود .

 توصیه میشود تا آنتی بادی ضد هپاتیت " بی " (HBs Ab) یک تا سه ماه پس از کامل شدن نوبتهای تزریق  واکسن  اندازه گیری  شود. اگر پاسخ  آنتی بادی بیش از 100 واحد بین المللی باشد،  بهترین پاسخ تلقی  و تا سال ها باقی می ماند .  مقادیر بیش از 10 و کمتر از 100 نیز مورد قبول است.                                                                              

افراد زیر باید واکسن تقلیح نمایند:

. همه نوزادان متولد شده

. کودکان کوچکتر از 9 سال (کمیته پیشنهاد دهنده واکسن در آمریکا پیشنهاد کرده که در افراد جوان تر از 18 سال واکسن هپاتیت "بی" تلقیح شود).

. کارکنان بهداشتی – درمانی که ممکن است با خون یا فرآورده های آن و یا با سوزن ویا با سایر وسایل آلوده به ویروس در تماس باشند . این گروه شامل  افراد زیر می باشد  : پزشکان، جراحان، پرستاران ،  دندانپزشکان ، کمک  دندانپزشکان ، دندانسازان  و  دانشجویان  گروههای  مختلف پزشکی،  کارکنان بخش های  دیالیز ، کارکنان  آزمایشگاهها،  بانک خون  و  سازمان انتقال خون وکسانی   که در  خانه  از افراد عقب  افتاده مراقبت  می کنند . به گروههای فوق افراد پرخطرگفته  می شود. تزریق سه نوبت واکسن  هپاتیت "بی" و بررسی  آنتی بادی  ضد ویروس  هپاتیت "بی" یک تا سه ماه پس از آن ضروری است.

. همسر، فرزندان ، والدین و کسانی که با فرد ناقل هپاتیت " بی "  زندگی می کنند  ( این افراد بهتر است که هر 5 سال یکبار مجدداً از نظر آزمایشات بررسی شوند ).

. بیمارانی که در معرض تزریق خون مکرر هستند نظیر بیماران مبتلا به هموفیلی ، همودیالیز و یا معتادان تزریقی

 

 

منبع : کتاب هپاتیت "بی" / مولف : دکتر سید موید علویان

آزمایشگاه تخصصی ویروس شناسی کیوان
جستجو